काठमाडौं — अमेरिकी प्रविधि कम्पनी गुगलसँग आबद्ध जैविक अनुसन्धान संस्था भेरिलीको “डिबग” परियोजनाले क्यालिफोर्निया र फ्लोरिडामा ३ करोड २० लाख बाँझो भाले लामखुट्टा छोड्न नियामक स्वीकृति मागेपछि अमेरिका भरि नयाँ बहस सुरु भएको छ। लामखुट्टाबाट सर्ने “वेस्ट नाइल” भाइरस लगायतका रोग नियन्त्रण गर्ने उद्देश्यसहित ल्याइएको यो प्रस्ताव अहिले अमेरिकी वातावरण संरक्षण निकायको समीक्षामा छ।
परियोजनाअनुसार सार्वजनिक क्षेत्रमा छोडिने सबै लामखुट्टा भाले हुनेछन्, जसले मानिसलाई टोक्दैनन्। वैज्ञानिकहरूले ती भाले लामखुट्टामा “वोल्बाकिया” नामक प्राकृतिक जीवाणु प्रयोग गरेका छन्। ती भालेले जंगली पोथी लामखुट्टासँग प्रजनन गरेपछि अण्डा बन्ने भए पनि नफुट्ने भएकाले लक्षित प्रजातिको संख्या क्रमशः घट्दै जाने बताइएको छ।
भेरिलीले यो प्रविधिलाई रासायनिक विषादीको विकल्पका रूपमा प्रस्तुत गरेको छ। कम्पनीका अनुसार लामखुट्टाको संख्या नियन्त्रणमा ल्याएर रोगको जोखिम कम गर्न सकिनेछ भने वातावरणमा रसायनको प्रयोग पनि घट्नेछ। विशेषगरी क्यालिफोर्निया र फ्लोरिडामा गर्मी सुरु भएसँगै लामखुट्टाजन्य रोगको जोखिम बढिरहेका बेला यो प्रस्ताव सार्वजनिक गरिएको हो।
क्यालिफोर्नियाको सार्वजनिक स्वास्थ्य निकायका अनुसार पछिल्ला हप्ताहरूमा “वेस्ट नाइल” भाइरस संक्रमित लामखुट्टाका नमुना र संक्रमित चराहरू फेला परिसकेका छन्। स्वास्थ्य अधिकारीहरूले जलवायु परिवर्तन, तापक्रम वृद्धि र मौसमीय परिवर्तनका कारण लामखुट्टाको सक्रिय समय लम्बिँदै गएको भन्दै नयाँ नियन्त्रण रणनीतिहरूको आवश्यकता बढ्दै गएको बताएका छन्।
यद्यपि प्रस्तावले वैज्ञानिक र वातावरणीय क्षेत्रमा मिश्रित प्रतिक्रिया ल्याएको छ। केही विज्ञहरूले यो प्रविधिलाई लक्षित र प्रभावकारी जैविक उपाय मानेका छन् भने केहीले लामखुट्टाको संख्या कृत्रिम रूपमा घटाउँदा खाद्य शृंखला र स्थानीय पारिस्थितिक प्रणालीमा दीर्घकालीन असर पर्न सक्ने चिन्ता व्यक्त गरेका छन्। स्थानीय समुदायलाई पर्याप्त जानकारी दिने र नियामकीय पारदर्शिता कायम गर्ने विषय पनि बहसको केन्द्रमा छ।
अमेरिकी वातावरण संरक्षण निकायले प्रस्तावमाथि सार्वजनिक टिप्पणी मागिरहेको छ। समीक्षा प्रक्रिया पूरा भएपछि अनुमति दिने वा नदिने अन्तिम निर्णय हुनेछ। अनुमति स्वीकृत भए क्यालिफोर्निया र फ्लोरिडाका चयनित क्षेत्रमा करोडौं भाले लामखुट्टा चरणबद्ध रूपमा छोडिनेछन्।
सार्वजनिक स्वास्थ्य र जैविक प्रविधिको संगममा आएको यो प्रस्तावलाई धेरैले भविष्यको रोग नियन्त्रण रणनीतिको परीक्षणका रूपमा हेरिरहेका छन्। अमेरिका अहिले निर्णयको प्रतीक्षामा छ—प्रविधि र प्रकृतिबीचको यो नयाँ प्रयोग रोग नियन्त्रणको प्रभावकारी उपाय बन्छ कि अर्को ठूलो बहसको सुरुआत, त्यसको उत्तर नियामक निर्णयसँगै स्पष्ट हुनेछ।
