काठमाडौं -मध्यपूर्वको प्रभावशाली राष्ट्र साउदी अरबले कुखुरा र टेबल अण्डाको आयातमा व्यापक प्रतिबन्ध लगाउने घोषणा गरेको छ। Saudi Arabia’s Food and Drug Authority का अनुसार ४० देशबाट पूर्ण प्रतिबन्ध र १६ देशका केही क्षेत्रबाट आंशिक प्रतिबन्ध लागू गरिएको छ। यसको मुख्य उद्देश्य एभियन इन्फ्लुएन्जा (बर्ड फ्लु) जस्ता संक्रामक पशुजन्य रोगको जोखिम कम गर्नु र उपभोक्ताको स्वास्थ्य सुरक्षालाई सुनिश्चित गर्नु हो।
पूर्ण प्रतिबन्धमा नेपाल, भारत, चीन, जर्मनी र बेलायतजस्ता देश समावेश हुनु सामान्य विषय होइन। यसले विश्व बजारमा खाद्य सुरक्षाको महत्व कति गम्भीर रूपमा लिइन्छ भन्ने स्पष्ट संकेत गर्छ। अन्तर्राष्ट्रिय व्यापारमा गुणस्तर र स्वास्थ्य मापदण्डको पालना नगरेसम्म कुनै पनि देशको उत्पादनले स्थायी बजार पाउन सक्दैन।
प्राधिकरणले केही प्रतिबन्ध सन् २००४ देखि नै लागू भएको र अन्य प्रतिबन्ध जोखिम मूल्याङ्कन तथा अन्तर्राष्ट्रिय स्वास्थ्य प्रतिवेदनका आधारमा क्रमशः थपिएको जनाएको छ। यसले एउटा महत्वपूर्ण सन्देश दिन्छ—विश्व व्यापारमा विश्वास सबैभन्दा ठूलो पूँजी हो। यदि कुनै देशको पशुपालन क्षेत्रमा रोगको जोखिम देखियो भने त्यसको प्रभाव सिधै निर्यात क्षमतामा पर्छ।
यद्यपि, ताप प्रशोधन गरिएका कुखुराजन्य उत्पादनमा भने प्रतिबन्ध लागू नहुने स्पष्ट पारिएको छ, यदि ती उत्पादनले तोकिएका स्वास्थ्य मापदण्ड पूरा गरेका छन् भने। यसको अर्थ, वैज्ञानिक प्रक्रिया, गुणस्तरीय प्रशोधन र प्रमाणित प्रणाली अपनाइएमा अन्तर्राष्ट्रिय बजारको ढोका खुलै रहन्छ।
नेपालमा कुखुरा उद्योग पछिल्ला वर्षहरूमा तीव्र रूपमा विस्तार भइरहेको छ। आन्तरिक बजारमा आत्मनिर्भरता नजिक पुगेको यो क्षेत्रले भविष्यमा निर्यातको सम्भावना पनि बोकेको छ। तर साउदीको निर्णयले हाम्रो तयारीमाथि गम्भीर प्रश्न खडा गरेको छ। के हाम्रो जैविक सुरक्षा प्रणाली विश्वस्तरीय छ? के रोगको समयमै पहिचान, परीक्षण र नियन्त्रण गर्ने संरचना पर्याप्त छ? के हाम्रो प्रमाणीकरण प्रणाली अन्तर्राष्ट्रिय रूपमा स्वीकार्य छ?
यदि यी आधारभूत पक्षहरू कमजोर रहे भने समस्या केवल एउटा देशको प्रतिबन्धमा सीमित रहने छैन, बरु अन्य बजारहरू पनि बन्द हुने जोखिम रहन्छ।
यस्तो अवस्थामा आलोचना मात्र समाधान होइन। यो निर्णयलाई चेतावनीका रूपमा ग्रहण गर्दै सुधारको अवसरका रूपमा उपयोग गर्नुपर्छ। वैज्ञानिक अनुगमन प्रणाली सुदृढ बनाउने, आधुनिक प्रयोगशाला पूर्वाधार विकास गर्ने, अन्तर्राष्ट्रिय प्रमाणीकरण प्रक्रिया अपनाउने र कडा स्वास्थ्य मापदण्ड कार्यान्वयन गर्ने दिशामा सरकार र निजी क्षेत्रले सहकार्य गर्नुपर्छ।
आजको विश्व बजारमा केवल उत्पादनको मात्रा पर्याप्त छैन। विश्वसनीयता, पारदर्शिता र स्वास्थ्य सुरक्षा नै प्रतिस्पर्धाको आधार बनेका छन्। साउदीको कदमले यही वास्तविकता उजागर गरेको छ। अब नेपालले स्पष्ट निर्णय लिनुपर्छ—पुरानै अभ्यासमा सीमित रहने कि अन्तर्राष्ट्रिय मापदण्ड अपनाएर विश्व बजारमा विश्वसनीय उत्पादकका रूपमा स्थापित हुने। यही निर्णयले हाम्रो भविष्य निर्धारण गर्नेछ।
