-कृष्ण राउत/चैत १४
कर्णालीको शीतल भेग जुम्ला मा चैत १२ गते खेतबारीहरू पुनः जीवन्त देखिए। बिहानको चिसो हावासँगै किसानका हातमा आशा, परम्परा र भविष्य बोकेको काली मार्सी धानको बिउ थियो। यही दिनलाई अवसर बनाउँदै जुम्लामा ‘धान दिवस’ परम्परागत मौलिकता र आधुनिक ज्ञानको सुन्दर संगमका रूपमा मनाइएको छ।
खेतका डिल–डिलमा भेला भएका किसानहरू केवल बिउ राखिरहेका थिएनन्, उनीहरू आफ्नो पुस्तौंदेखिको ज्ञान र पहिचानलाई निरन्तरता दिइरहेका थिए। यस अवसरमा जिल्ला कृषि विकास कार्यालय र कृषि अनुसन्धान कार्यालयको संयुक्त आयोजनामा विज्ञहरूले खेतमै पुगेर व्यावहारिक प्रशिक्षण दिए।
बिउ कसरी छनोट गर्ने, माटो कसरी तयार गर्ने, कतिखेर र कसरी छर्ने, रोगबाट कसरी जोगाउने—यी सबै कुरा किसानले आफ्नै खेतमा सिके। परम्परागत अनुभवसँगै वैज्ञानिक ज्ञान मिसिँदा किसानहरूमा नयाँ उत्साह थपिएको देखिन्थ्यो।
मौलिकताको मिठास : ‘मागल’ र सामूहिक भावना
कार्यक्रमको अर्को विशेष आकर्षण थियो खस भाषामा गरिएको ‘मागल’ वाचन। खेतमै गुन्जिएको त्यो स्वरले वातावरणलाई अझै भावनात्मक बनायो। महिलाहरूको सहभागिता, सामूहिक श्रम, र लोकसंस्कृतिको झल्कोले यो कार्यक्रम केवल कृषि गतिविधि नभई एउटा सांस्कृतिक पर्व बनेको अनुभूति गरायो।
काली मार्सी : पहिचान र गौरव
काली मार्सी धान जुम्लाको मात्र होइन, नेपालको एक विशिष्ट पहिचान हो। उच्च हिमाली भू–भागमा उत्पादन हुने यो धान स्वाद, पोषण र सांस्कृतिक महत्त्वका कारण विशेष मानिन्छ। चिसो सहन सक्ने यसको क्षमता र परम्परासँग गाँसिएको इतिहासले यसलाई अझै मूल्यवान बनाएको छ।
स्थानीयहरूका लागि यो धान केवल अन्न होइन—यो संस्कृति हो, इतिहास हो, र आत्मसम्मानको प्रतीक हो।
विज्ञानसँग हातेमालो
विज्ञहरूले कार्यक्रममा धानमा लाग्ने रोग, उत्पादन घट्ने चुनौती र जलवायु परिवर्तनका असरबारे जानकारी गराउँदै सुधारिएको बिउ, रोग प्रतिरोधी जात र आधुनिक खेती प्रविधि अपनाउन सुझाव दिएका छन्।
परम्परागत अभ्यासलाई वैज्ञानिक विधिसँग जोड्दा उत्पादन वृद्धि मात्र होइन, दिगोपन पनि सुनिश्चित हुने विश्वास व्यक्त गरिएको छ।
भविष्यतर्फको आशा
कार्यक्रममा स्थानीय तहका प्रतिनिधि र सरोकारवालाहरूले काली मार्सी धानको संरक्षण, विस्तार र व्यावसायीकरणमा विशेष जोड दिएका छन्। किसानहरूले पनि नयाँ ज्ञान र पुरानो सीपलाई मिलाएर अघि बढ्ने प्रतिबद्धता जनाएका छन्।
चैत १२ को यो दिन जुम्लाका लागि केवल धानको बिउ राख्ने दिन मात्र रहेन—यो परम्परा जोगाउने, नयाँ ज्ञान अपनाउने र भविष्यको आशा रोप्ने दिन बन्यो।
काली मार्सीका साना बिउसँगै किसानहरूले आफ्नो सपना, संघर्ष र सम्भावनाहरू पनि माटोमा रोपेका छन्—भोलिको सुनौलो बालीको प्रतीक्षामा।
