काठमाडौं । पछिल्लो समय पशु स्वास्थ्य तथा कृषि क्षेत्रसँग सम्बन्धित विषयहरू सामाजिक सञ्जाल र विभिन्न डिजिटल माध्यममा तीव्र रूपमा सार्वजनिक भइरहेका छन् । तर पर्याप्त तथ्य पुष्टि, सम्बन्धित पक्षको धारणा तथा आधिकारिक जानकारी बिना सामग्री प्रकाशन हुने प्रवृत्ति बढ्दै जाँदा यसले संस्थागत विश्वास कमजोर बन्ने जोखिम रहेको भन्दै सरोकारवालाहरूले चिन्ता व्यक्त गरेका छन् ।
विशेषगरी पशु स्वास्थ्य तथा पशुपालन क्षेत्रसँग सम्बन्धित विषयमा सार्वजनिक गरिने सामग्रीले किसान, उपभोक्ता र स्थानीय तहका प्राविधिक सेवामाथि प्रत्यक्ष प्रभाव पार्ने भएकाले तथ्यगत सन्तुलन आवश्यक रहेको विज्ञहरूको भनाइ छ । उनीहरूका अनुसार कुनै एक पक्षको अनुभव वा आरोपलाई आधार बनाएर सम्पूर्ण पशु चिकित्सक तथा प्राविधिक जनशक्तिमाथि प्रश्न उठाउने शैलीले समग्र पेशागत वातावरणमा नकारात्मक असर पार्न सक्छ ।
हालै केही सञ्चारमाध्यम तथा डिजिटल प्लेटफर्ममा कुखुरा फार्म सञ्चालकको अनुभवलाई उद्धृत गर्दै स्थानीय तहमा कार्यरत पशु चिकित्सक तथा प्राविधिकहरू सेवामा अनुपस्थित रहने, फोन नउठाउने तथा क्वारेन्टाइन प्रमाणपत्रका लागि सहज सेवा नदिने आरोपसहित सामग्री सार्वजनिक गरिएको थियो । साथै निःशुल्क सेवाका नाममा अनौपचारिक आर्थिक लेनदेनको संकेत गर्ने अभिव्यक्तिहरू पनि समावेश गरिएको देखिएको छ ।
तर सरोकारवालाहरूका अनुसार यस्ता सामग्रीमा प्राविधिक तथा कानुनी प्रक्रियाबारे स्पष्ट बुझाइ बिना टिप्पणी गरिँदा थप भ्रम सिर्जना हुने जोखिम पनि रहन्छ । विशेषगरी “भेटेरिनरी प्रमाणपत्र” र “क्वारेन्टाइन प्रमाणपत्र” फरक प्रकृतिका दस्तावेज भए पनि कतिपय सार्वजनिक अभिव्यक्तिमा यी दुवैलाई एउटै रूपमा प्रस्तुत गरिएको देखिएको जानकारहरू बताउँछन् ।
उनीहरूका अनुसार भेटेरिनरी प्रमाणपत्र पशु चिकित्सकद्वारा पशु वा पक्षीको स्वास्थ्य अवस्था, परीक्षण तथा उपचारसम्बन्धी आधारमा जारी गरिने प्राविधिक प्रमाणपत्र हो । जबकि क्वारेन्टाइन प्रमाणपत्र भने पशु, पक्षी वा पशुजन्य वस्तुको ओसारपसार, आयात–निर्यात तथा रोग नियन्त्रणसम्बन्धी कानुनी प्रक्रिया अन्तर्गत जारी गरिने नियामक दस्तावेज हो । त्यसैले यी दुई प्रक्रियाको जिम्मेवारी, अधिकार क्षेत्र तथा कार्यविधि फरक हुने विज्ञहरूको भनाइ छ ।
यद्यपि सम्बन्धित निकाय वा आरोपित पक्षको आधिकारिक प्रतिक्रिया बिना यस्ता सामग्री सार्वजनिक गरिनुले एकपक्षीय सन्देश जाने खतरा रहेको मिडिया विश्लेषकहरूको भनाइ छ । उनीहरूका अनुसार खोजमूलक पत्रकारिता लोकतान्त्रिक समाजका लागि आवश्यक भए पनि तथ्य पुष्टि, प्रमाण संकलन र सम्बन्धित पक्षको धारणा समेट्ने प्रक्रिया अझ जिम्मेवार हुनुपर्छ ।
पशु स्वास्थ्य क्षेत्रका जानकारहरूका अनुसार स्थानीय तहमा जनशक्ति अभाव, प्रशासनिक बैठक, प्राविधिक जिम्मेवारी तथा कार्यक्षेत्रको चापका कारण कतिपय अवस्थामा सेवाप्रवाहमा ढिलाइ हुन सक्छ । तर यस्ता विषयलाई संस्थागत सुधारको सन्दर्भमा उठाउनुपर्नेमा सम्पूर्ण प्राविधिक जनशक्तिलाई दोषी देखाउने शैली उपयुक्त नहुने उनीहरूको तर्क छ ।
यसैबीच, सरोकारवालाहरूले सञ्चारमाध्यमलाई तथ्यमा आधारित, सन्तुलित र जिम्मेवार सामग्री प्रकाशन गर्न आग्रह गरेका छन् । साथै सूचना उपभोगकर्तालाई पनि कुनै सामग्री साझा गर्नु वा प्रतिक्रिया दिनुअघि त्यसको स्रोत, प्रमाण र आधिकारिक पक्षबारे पुष्टि गर्न अनुरोध गरिएको छ ।
