तेह्रथुम-पहाडका हरिया डाँडाकाँडा, खेतबारी र बस्तीहरूबीच मान्छे र प्रकृतिको सम्बन्ध जहाँ अझै पनि जीवनसँग गाँसिएको छ, त्यहीँ किसानहरू अहिले आफ्नै मेहनत जोगाउन संघर्षरत छन्। मकै, आलु, कोदो, फलफूल र तरकारी—जे रोपिन्छ, त्यसैलाई बाँदरको झुण्डले क्षणभरमै सखाप पारिदिने गरेको गुनासो बढ्दै गएको छ। धेरै किसानका लागि यो अब सामान्य झन्झट होइन, दैनिक जीवनकै पीडा बनेको छ।
यही परिस्थितिबीच लालीगुराँस नगरपालिकाले एउटा असामान्य निर्णय गरेको छ। जेठ १ गते नगरभर सार्वजनिक बिदा दिने र १ तथा २ गते सामूहिक रूपमा बाँदर धपाउने अभियान सञ्चालन गर्ने योजना बनाइएको छ। कार्यालय, सेवा र दैनिकी केही समय रोकिए पनि उद्देश्य स्पष्ट छ—कृषकको बाली जोगाउने।
नगरपालिकाको भनाइमा, समस्या यति गहिरिँदै गएको छ कि केही किसानहरू रातभर खेतबारीमै जाग्राम बस्न बाध्य छन्। बालबालिकासमेत पढाइ छोडेर बारीमा बाली जोगाउन लाग्नुपर्ने अवस्था सिर्जना भएको छ। यही कारण, अब समस्या सामूहिक रूपमा समाधान गर्ने प्रयास अघि सारिएको हो।
नगर प्रमुखका अनुसार बाँदर नियन्त्रणका लागि स्थानीय स्तरमा प्रयास भइरहे पनि समस्या समाधान सहज छैन। त्यसैले सबै जनप्रतिनिधि, कर्मचारी र स्थानीय बासिन्दालाई एउटै अभियानमा सहभागी गराउने निर्णय गरिएको हो।
यस अभियानसँगै नगरपालिकाले दीर्घकालीन उपाय पनि अघि सारेको छ। सामुदायिक वन क्षेत्रमा बाँदरलाई आकर्षित गर्ने अम्बक र नासपाती जस्ता फलफूलका बिरुवा रोप्ने योजना छ, ताकि बाँदरहरू बस्ती र खेतबारीतर्फ नभई वनमै बसोबास गरुन्।
अस्थायी रूपमा बाँदरलाई नियन्त्रण गर्न केही क्षेत्रमा रेखदेख गर्ने व्यवस्था पनि गरिएको छ। तर स्थानीय तहको विश्वास छ—यो समस्या केवल नगरको प्रयासले मात्र होइन, राष्ट्रिय स्तरमै नीति र योजनामार्फत समाधान हुनुपर्ने विषय हो।
पहाडी जिल्लाहरूमा पछिल्ला वर्षहरूमा बाँदरको समस्या बढ्दै जाँदा खेतीपाती नै छोड्नुपर्ने अवस्था आएको किसानहरूको भनाइ छ। लालीगुराँसको यो निर्णयले अहिले देशभर ध्यान तानेको छ—कहिले काँही विकास र संरक्षणको बीचमा लडाइँ प्रकृतिसँग होइन, त्यसका असन्तुलनसँग पनि हुन सक्छ भन्ने उदाहरण बनेर।
