परासी — बजारमा केराको खुद्रा मूल्य प्रतिदर्जन १५० देखि २०० रुपैयाँसम्म पुगेको भए पनि किसानले भने सो अनुपातमा मूल्य पाउन सकेका छैनन्। पश्चिम नवलपरासीका केरा उत्पादक किसानहरू अहिले पनि प्रतिदर्जन ३५ देखि ५० रुपैयाँमै उत्पादन बिक्री गर्न बाध्य छन्, जसले बजार मूल्य र किसानले पाउने भाउबीच ठूलो अन्तर देखाएको छ।
जिल्लाको दक्षिणी क्षेत्रमा व्यावसायिक रूपमा केरा खेती हुँदै आएको छ। विगतमा रोगको प्रकोप र बजार अभावका कारण बगानमै केरा कुहिने समस्या भोगेका किसानहरू यस वर्ष उचित मूल्य पाउने अपेक्षामा थिए। विशेषगरी भारतबाट केरा आयातमा कमी आएपछि मूल्य सुधार हुने आशा गरिएको थियो। तर, बजारमा मूल्य बढे पनि किसानको हातमा पुग्ने आम्दानीमा भने कुनै उल्लेखनीय सुधार देखिएको छैन।
प्रतापपुरका किसान सन्तोष कोहिरिले करिब दुई बिघा जमिनमा केरा खेती गर्दै आएका छन्, जसले उनको मुख्य आम्दानीको स्रोतको रूपमा काम गरिरहेको छ। ऋण लिएर खेती गरेका उनले वर्तमान अवस्थालाई निराशाजनक बताउँदै बजार र फार्मगेट मूल्यबीचको असमानताप्रति चिन्ता व्यक्त गरे। उनका अनुसार व्यापारीहरूले खेतमै केरा खरिद गर्दा मुस्किलले ५० रुपैयाँ प्रतिदर्जन मूल्य दिने गरेका छन्, जबकि सोही केरा बजारमा चार गुणासम्म बढी मूल्यमा बिक्री भइरहेको छ।
किसानहरूको गुनासो अनुसार बिचौलियाहरूले असामान्य रूपमा बढी नाफा लिँदा उत्पादकहरूले उचित प्रतिफल पाउन सकेका छैनन्। “बजारमा मूल्य बढ्दा किसानले पनि त्यसको लाभ पाउनुपर्ने हो, तर अहिले पनि अघिल्लो वर्षकै दरमा बिक्री गर्न बाध्य छौं,” कोहिरिले बताए।
जिल्लाको प्रतापपुर र सुस्ता क्षेत्रलाई केरा उत्पादनको जोन घोषणा गरिए पनि त्यहाँका किसानको वास्तविक समस्या समाधानतर्फ प्रभावकारी पहल हुन नसकेको केरा उत्पादक संघ नवलपरासीका अध्यक्ष लख्खु यादवले बताए। उनका अनुसार कृषि क्षेत्रमा बिचौलियाको प्रभाव न्यूनीकरण गरी किसानमैत्री बजार प्रणाली विकास गर्न आवश्यक छ।
हाल जिल्लामा करिब २ हजार बिघा क्षेत्रफलमा केरा खेती हुँदै आएको छ। उखु खेतीबाट वैकल्पिक रूपमा केरा खेतीतर्फ आकर्षित भएका किसानहरू समेत अहिले उचित मूल्य नपाउँदा निराश बनेका छन्, जसले कृषि क्षेत्रको दीर्घकालीन दिगोपनमा चुनौती थपेको छ।
