काठमाडौं — नेपालमा विषादीको प्रयोग मात्रा अन्य देशहरूको तुलनामा कम भए पनि यसको प्रयोग विधि र समयसीमा बेवास्ता गर्दा जनस्वास्थ्यमा गम्भीर असर परिरहेको तथ्य उजागर भएको छ। विशेषज्ञहरूका अनुसार समस्या विषादीको मात्रा होइन, यसको गलत प्रयोग र अपर्याप्त सचेतनामा निहित छ।
ललितपुरमा आयोजित एक समन्वयात्मक छलफलमा स्वास्थ्य तथा कृषि क्षेत्रका विज्ञहरूले विषादी प्रयोगपछि आवश्यक ‘वेटिङ पिरियड’ पालना नगर्नु नै मुख्य जोखिमको कारण भएको औंल्याए। किसानहरूले छिटो बजारमा उत्पादन पुर्याउने दबाबका कारण विषादी प्रयोग गरेको केही समयमै तरकारी तथा फलफूल टिप्ने प्रवृत्ति बढ्दो छ, जसले उपभोक्ताको स्वास्थ्यमा प्रत्यक्ष असर पुर्याइरहेको छ।
विज्ञहरू भन्छन्—नेपालमा विषादीको प्रयोग विश्वका विकसित मुलुकहरूको तुलनामा निकै न्यून छ, तर प्रयोगको तरिका अव्यवस्थित छ। जहाँ जापानजस्ता देशहरूमा उच्च प्रतिशतमा विषादी प्रयोग हुँदासमेत स्वास्थ्यमा असर न्यून देखिन्छ, त्यहाँ नेपालमा सावधानीको अभावले जोखिम बढाएको छ।
यस समस्याको समाधानका लागि उत्पादनदेखि उपभोगसम्म सबै पक्ष जिम्मेवार हुनुपर्नेमा जोड दिइएको छ। किसानहरूले विषादी प्रयोगपछि कम्तीमा एक सातासम्म बाली नटिप्ने, एग्रोभेटहरूले विषादी बेच्दा प्रयोग विधि स्पष्ट रूपमा बुझाउने, बिक्रेताले स्रोतबारे जानकारी लिएर मात्र किनबेच गर्ने र उपभोक्ताले राम्रोसँग सफा गरेर मात्र सेवन गर्ने संस्कार विकास गर्नुपर्ने सुझाव दिइएको छ।
स्वास्थ्य विज्ञहरूका अनुसार दीर्घकालीन रूपमा विषादीको असावधानीपूर्ण प्रयोगले क्यान्सर, थाइराइड, मुटु तथा फोक्सोसम्बन्धी रोगहरूको जोखिम बढाइरहेको छ। विशेषगरी विषादी बढी प्रयोग हुने क्षेत्रमा बसोबास गर्ने किसानहरू स्वयं पनि यसबाट प्रभावित हुन थालेका छन्।
कृषि विज्ञहरूले विषादीलाई ‘औषधि’ नभई ‘विष’ का रूपमा बुझ्नुपर्ने आवश्यकता औंल्याएका छन्। उनीहरूका अनुसार आवश्यकता भन्दा बढी वा गलत तरिकाले प्रयोग गर्दा यसले माटो, उत्पादन र मानव स्वास्थ्य सबैमा नकारात्मक असर पार्छ।
यद्यपि सरकारले केही अत्यन्तै घातक विषादीहरू प्रतिबन्धित गरिसकेको छ, तर अवैध रूपमा तिनको कारोबार अझै पूर्ण रूपमा नियन्त्रणमा आउन सकेको छैन। यसले नियमन प्रणालीलाई थप कडा बनाउने आवश्यकता देखाएको छ।
अर्कोतर्फ, विषादी परीक्षणका लागि पर्याप्त प्रयोगशाला र अनुगमन संयन्त्रको अभावले बजारमा आउने खाद्य वस्तुको गुणस्तर सुनिश्चित गर्न चुनौती थपिएको छ। यसले उपभोक्तामा त्रास बढाउने मात्र नभई किसानको उत्पादनमा समेत नकारात्मक प्रभाव पार्ने गरेको सरोकारवालाहरू बताउँछन्।
समग्रमा, विषादी प्रयोगलाई सुरक्षित, वैज्ञानिक र जिम्मेवार बनाउनु अहिलेको आवश्यकता हो। उचित जानकारी, कडाइका साथ नियम कार्यान्वयन र सबै पक्षको सचेत सहभागिता भएमा मात्रै खाद्य सुरक्षासँगै जनस्वास्थ्य संरक्षण सम्भव हुने देखिन्छ।
