काठमाडौँ ।
दक्षिण छिमेकी भारतले अचानक चिनी निर्यातमा प्रतिबन्ध लगाएपछि दक्षिण एशियाली बजारमा तरङ्ग फैलिएको छ । खाद्यान्नको मूल्य लगातार बढिरहेको बेला भारतले आफ्नै बजार जोगाउन यस्तो निर्णय गरेको हो । तर नेपालका लागि भने यो खबर तत्काल डर मान्नुपर्ने अवस्था बनेको छैन ।
भारतीय बजारमा चिनीको मूल्य उकालो लाग्न थालेपछि त्यहाँको सरकारले आगामी सन् २०२६ सेप्टेम्बरसम्म चिनी निर्यात रोक्ने निर्णय गरेको भारतीय सञ्चार माध्यमहरूले जनाएका छन् । विश्व बजारमा भइरहेको अस्थिरता, बढ्दो इन्धन मूल्य र उत्पादनमा देखिएको अनिश्चितताले भारतलाई आफ्नो भण्डार सुरक्षित राख्न बाध्य बनाएको विश्लेषण गरिएको छ ।
नेपालमा भने अहिलेका लागि चिनी अभावको संकेत देखिएको छैन । देशभित्रै रहेका चिनी उद्योगहरूको मौज्दात र यसअघि आयात भइसकेको परिमाण जोड्दा बजारमा पर्याप्त चिनी रहेको व्यवसायीहरू बताउँछन् ।
नेपाल चिनी उत्पादक सङ्घका अनुसार उद्योगहरूसँग मात्रै एक लाख ४१ हजार मेट्रिक टन चिनी मौज्दात छ । त्यसमाथि करिब ७० हजार टन चिनी आयात भइसकेकाले तत्काल बजारमा असर नपर्ने विश्वास गरिएको छ ।
नेपालमा वार्षिक करिब दुई लाख ८० हजार टन चिनी आवश्यक पर्छ । तर उत्पादन भने मागअनुसार हुन सकेको छैन । चालु आर्थिक वर्षमा देशभरका उद्योगहरूले करिब एक लाख ८७ हजार टन चिनी उत्पादन गरेका छन् । यद्यपि अघिल्लो वर्षको मौज्दातले अहिलेको बजारलाई धानिरहेको छ ।
नेपाल चिनी उत्पादक सङ्घका अध्यक्ष शशिकान्त अग्रवालका अनुसार बजारमा अहिले अभावको अवस्था छैन । “पुरानो मौज्दात र आयातित चिनी पर्याप्त रहेकाले भारतको निर्णयले तत्काल असर गर्दैन,” उहाँले बताउनुभयो । बजारमा चिनीको मूल्य पनि स्थिर रहेको उहाँको भनाइ छ ।
उद्योग, वाणिज्य तथा आपूर्ति मन्त्रालयले पनि अवस्था नजिकबाट नियालिरहेको जनाएको छ । मन्त्रालयका प्रवक्ता नेत्रप्रसाद सुवेदीका अनुसार बजारमा कृत्रिम अभाव सिर्जना हुन नदिन अनुगमन कडा बनाइनेछ । आवश्यक परे भारतसँग पुनः आयातका लागि पहल गर्ने वा अन्य मुलुकबाट ल्याउने विकल्पसमेत खुला राखिएको छ ।
हाल बजारमा चिनीको खुद्रा मूल्य प्रतिकेजी करिब ११० रुपैयाँ पुगेको छ । उद्योगबाट निस्कँदा भने यसको मूल्य निकै कम पर्छ । मूल्य अभिवृद्धि कर, ढुवानी र अन्य खर्च जोडिँदै जाँदा उपभोक्ताले महँगो मूल्य तिर्नुपरेको व्यवसायीहरू बताउँछन् ।
विशेषगरी बिस्कुट, चकलेट र जुस उद्योगहरू चिनीमा निर्भर छन् । यदि भविष्यमा आपूर्ति प्रभावित भयो भने यस्ता उद्योगमा दबाब बढ्न सक्छ । चाडपर्व नजिकिँदै जाँदा चिनीको माग अझ बढ्ने भएकाले सरकार र उद्योगी दुवै अहिले सतर्क देखिएका छन् ।
नेपालमा अहिले करिब १५ चिनी उद्योगमध्ये १३ वटा सञ्चालनमा छन् । तर दीर्घकालीन रूपमा आत्मनिर्भर बन्न उत्पादन वृद्धि र उखु किसानलाई प्रोत्साहन गर्नुपर्ने आवाज फेरि बलियो बन्न थालेको छ ।
