सुर्खेत । चार दशकभन्दा लामो समय कृषि अनुसन्धान, प्रविधि विकास र प्राध्यापन क्षेत्रमा बिताएका डा. भीमबहादुर खत्रीलाई कर्णाली प्रदेश योजना आयोगको उपाध्यक्षमा नियुक्त गरिएको छ। साउनदेखि रिक्त रहेको उक्त पदमा शुक्रबार बसेको प्रदेश मन्त्रिपरिषद् बैठकले जुम्लाको तातोपानी गाउँपालिका–४ निवासी खत्रीलाई नियुक्त गर्ने निर्णय गरेको हो।
वरिष्ठ कृषि वैज्ञानिक तथा बागवानीविद् खत्रीले विशेषगरी आलुबालीको अनुसन्धान, उन्नत जात विकास, मूल बीउ उत्पादन प्रणालीको स्थापना र किसानमैत्री कृषि प्रविधिको विकासमा लामो समय काम गरेका छन्। नेपाल कृषि अनुसन्धान परिषद् (नार्क) मा विभिन्न जिम्मेवारी सम्हालेका उनले अनुसन्धान कार्यक्रमको योजना निर्माण, व्यवस्थापन र अनुगमनमा नेतृत्वदायी भूमिका निर्वाह गरेका थिए।
खत्रीले सन् १९९५ देखि २०१६ सम्म राष्ट्रिय आलु अनुसन्धान कार्यक्रममा वरिष्ठ वैज्ञानिकका रूपमा काम गरेका थिए। यस अवधिमा उनले आलुको जात सुधार, मूल बीउ उत्पादन, वास्तविक आलुको बीउ प्रविधिको प्रवर्द्धन तथा किसानलाई लाभ पुग्ने अनुसन्धानमा योगदान पुर्याए। सन् २०१६ देखि २०१७ सम्म राष्ट्रिय आलु अनुसन्धान कार्यक्रमको संयोजक बनेका उनले उन्नत जात विकास र बीउ उत्पादनसम्बन्धी राष्ट्रियस्तरका कार्यक्रमको नेतृत्व गरेका थिए। उनले सन् २०१५ देखि २०१६ सम्म दैलेखस्थित बागवानी अनुसन्धान केन्द्रको प्रमुखको जिम्मेवारीसमेत सम्हालेका थिए।
कृषि अनुसन्धानका अतिरिक्त खत्रीसँग नीति निर्माण, परियोजना व्यवस्थापन र मूल्याङ्कनको अनुभव पनि छ। उनले नेपाल सरकारका कृषि कार्यक्रम तथा अन्तर्राष्ट्रिय सहयोगमा सञ्चालित विभिन्न परियोजनामा काम गरेका छन्। कर्णाली अञ्चल विशेष कृषि विकास कार्यक्रम र कृषि तथा खाद्य सुरक्षा आयोजनामा संयोजकको भूमिका निर्वाह गरेका उनी संयुक्त राष्ट्रसङ्घीय विकास कार्यक्रम (यूएनडीपी) मा विज्ञ परामर्शदाताका रूपमा समेत कार्यरत थिए। कोभिड–१९ पछिको सामाजिक–आर्थिक पुनरुत्थान तथा कृषि उत्पादन चक्र प्रवर्द्धनसम्बन्धी काममा पनि उनको संलग्नता थियो।
अस्ट्रेलियास्थित युनिभर्सिटी अफ तास्मानियाबाट कृषि विज्ञानमा विद्यावारिधि गरेका खत्रीले फिलिपिन्सको बेङ्गेट स्टेट विश्वविद्यालयबाट बागवानीमा स्नातकोत्तर गरेका हुन्। उनले त्रिभुवन विश्वविद्यालयअन्तर्गत कृषि तथा पशु विज्ञान अध्ययन संस्थानमा प्राध्यापन गर्नुका साथै स्नातकोत्तर तथा विद्यावारिधि तहका विद्यार्थीलाई अनुसन्धानमा मार्गदर्शन गर्दै आएका छन्। उनका आलु, तरकारी, फलफूल तथा जलवायु अनुकूलनसम्बन्धी दुई दर्जनभन्दा बढी वैज्ञानिक लेख राष्ट्रिय तथा अन्तर्राष्ट्रिय जर्नलमा प्रकाशित छन्।
कर्णाली प्रदेशको योजना आयोगको नेतृत्व सम्हाल्न लागेका खत्रीका लागि कृषि तथा ग्रामीण विकाससम्बन्धी आफ्नो अनुभवलाई प्रदेशको समग्र विकाससँग जोड्ने अवसर हुनेछ। कृषि उत्पादन वृद्धि, खाद्य सुरक्षा, स्थानीय स्रोतको उपयोग र रोजगारी सिर्जनाजस्ता क्षेत्रमा प्रभावकारी योजना बनाउन उनको अनुभव उपयोगी हुन सक्ने अपेक्षा गरिएको छ।
यसअघि योजना आयोगका उपाध्यक्ष सूर्यनाथ योगी नेतृत्वको टोलीले दोस्रो पञ्चवर्षीय गुरुयोजना तयार पारेको थियो। तर सरकार परिवर्तन भएपछि उक्त योजना कार्यान्वयनमा जान नसकेको समाचारमा उल्लेख छ। सरकार फेरिँदा योजना आयोगका पदाधिकारी पनि परिवर्तन हुने प्रवृत्तिले दीर्घकालीन विकास योजनामा निरन्तरता कायम गर्ने चुनौती देखिएको छ।
कर्णालीका मुख्यमन्त्री मंगलबहादुर शाहीले खत्रीलाई प्रदेशको योजना तर्जुमाको जिम्मेवारी दिएका छन्। अब उनको नेतृत्वमा प्रदेशका विकास प्राथमिकता कसरी निर्धारण हुन्छन्, तयार भएका योजनाले कार्यान्वयनको गति लिन्छन् कि लिँदैनन् र कृषि तथा अनुसन्धानको अनुभवबाट प्रदेशले कति लाभ लिन सक्छ भन्ने विषय महत्त्वपूर्ण हुनेछ।
