राजस्थानको कोटामा एउटा अनौठो घटना बाहिर आएको छ, जहाँ हराएको भैँसीको वास्तविक मालिक को हो भन्ने विवाद अन्ततः भैँसीकै दाँतले टुंग्याइदियो। यो घटना अहिले स्थानीय क्षेत्रमा मात्र होइन, टाढासम्म चर्चा बनेको छ, किनकि यसले प्रमाण नभएको अवस्थामा पनि विज्ञानले कसरी सत्य उजागर गर्न सक्छ भन्ने स्पष्ट देखाएको छ।
स्थानीय किसान रामलाल मेघवालले केही समयअघि आफ्नो गोठबाट भैँसी र त्यसको पाडी हराएको भन्दै प्रहरीमा उजुरी दिएका थिए। उनले ती पशुहरू आफ्ना लागि निकै महत्वपूर्ण भएको बताए। खोजी धेरै दिनसम्म जारी रह्यो, तर कुनै परिणाम निस्केन। करिब एक महिनापछि अचानक रामलालले गाउँकै अर्को किसान इन्द्रजीत केवटको गोठमा आफ्नो भैँसीजस्तै देखिने भैँसी बाँधिएको देखे। उनले तुरुन्तै त्यो आफ्नै भैँसी भएको दाबी गरे र विवाद सुरु भयो।
इन्द्रजीतले भने त्यो भैँसी आफ्नो भएको अडान लिए। उनले आफूले उक्त भैँसी दुई वर्षअघि किनेको र त्यसको उमेर करिब सात वर्ष भएको बताए। रामलालले भने प्रहरीसमक्ष आफ्नो भैँसी चार वर्षको मात्र भएको जानकारी दिए। दुवै पक्षले आ–आफ्नो दाबी मजबुत रूपमा राखे, तर कसैसँग पनि लिखित प्रमाण वा विश्वासिलो साक्षी थिएन। भैँसी भने शान्त रूपमा गोठमा उभिएको थियो, तर त्यसको स्वामित्वबारे मानिसहरूबीच तनाव बढ्दै गएको थियो।
प्रहरीसमक्ष सत्य छुट्याउने चुनौतीपूर्ण अवस्था सिर्जना भयो। बयान र अनुमानका आधारमा मात्र निर्णय गर्न सम्भव नभएपछि प्रहरीले वैज्ञानिक उपाय अपनाउने निर्णय गर्यो। भैँसीलाई पशु चिकित्सकहरूको टोलीसमक्ष परीक्षणका लागि पठाइयो। चिकित्सकहरूले भैँसीको दाँत, शरीरको विकास र शारीरिक संरचनाको सूक्ष्म परीक्षण गरे, किनकि पशुको उमेर पत्ता लगाउन दाँतलाई सबैभन्दा भरपर्दो आधार मानिन्छ।
परीक्षणपछि आएको नतिजाले विवादको अन्त्य गरिदियो। चिकित्सकहरूको रिपोर्ट अनुसार भैँसीको वास्तविक उमेर चारदेखि पाँच वर्षको बीचमा थियो। यसले इन्द्रजीतको सात वर्ष उमेर भएको दाबीलाई गलत सावित गरिदियो। त्यसपछि प्रहरीले चिकित्सकहरूको निष्कर्षलाई आधार मानेर भैँसी र त्यसको पाडी रामलाललाई फिर्ता गर्यो।
यो घटनाले देखाएको छ कि प्रमाणको अभावमा पनि वैज्ञानिक परीक्षणले सत्य पत्ता लगाउन महत्वपूर्ण भूमिका खेल्न सक्छ। कागज, बयान र दाबीभन्दा बाहिर, भैँसीकै दाँतले अन्ततः वास्तविक मालिक को हो भन्ने स्पष्ट गरिदियो, र एक महिनादेखि जारी विवाद अन्ततः समाधान भयो।
