तनहुँ । तनहुँ जिल्लाको ग्रामीण भेगमा उत्पादन हुँदै आएको मह अहिले अन्तरराष्ट्रिय बजारमा पुग्न थालेपछि स्थानीय किसानको जीवनशैलीमै परिवर्तनको संकेत देखिन थालेको छ। शुक्लागण्डकी नगरपालिका–१ अन्तर्गत थप्रेक र दगाम क्षेत्रमा उत्पादित ‘कटुस’ महले विदेशसम्म बजार पाउन थालेपछि मौरीपालन व्यवसायप्रति आकर्षण उल्लेखनीय रूपमा बढेको हो।
स्थानीय उत्पादनलाई विश्व बजारसँग जोड्ने काम सूर्य नेपाल प्रालिको ‘हिमालयन ट्रेजर’ ब्रान्डले सुरु गरेको छ। कम्पनीले सुरुवाती चरणमै दुई हजार १०० किलोग्राम मह प्रतिकिलो दुई हजार रुपैयाँमा खरिद गर्दै अन्तरराष्ट्रिय बजारमा पठाउन थालेको जनाएको छ। यस कदमले किसानलाई प्रत्यक्ष आम्दानी मात्र होइन, आफ्नो उत्पादनप्रति गर्व र आत्मविश्वास पनि दिएको छ।
थप्रेकका किसान सुरज वाग्ले भन्छन्, “हामीले गाउँमै उत्पादन गरेको मह विदेशसम्म पुग्नु हाम्रो लागि ठूलो उपलब्धि हो।” उनका अनुसार अहिले यस क्षेत्रमा पाँच सयभन्दा बढी किसान मौरीपालनमा सक्रिय छन्। सरकारी पहलअन्तर्गत सुरु भएको मौरीपालन कार्यक्रमले विस्तार हुँदै व्यावसायिक रूप लिएको छ, जसले ग्रामीण अर्थतन्त्रलाई चलायमान बनाउन योगदान पुर्याएको छ।
वाग्लेले हाल २५ वटा मौरीघार सञ्चालन गर्दै आएका छन् र निकट भविष्यमा यसलाई आठ गुणासम्म विस्तार गर्ने योजना बनाएका छन्। बजारको स्थिरता र उचित मूल्यका कारण उनीजस्ता किसानहरू यस पेशामा थप लगानी गर्न उत्साहित देखिन्छन्।
महको गुणस्तरलाई अन्तरराष्ट्रिय मापदण्डअनुसार कायम राख्न कम्पनीले नियमित परीक्षण गर्दै आएको छ। विशेषगरी कटुस वनबाट संकलित मह उच्च गुणस्तरको प्रमाणित भएपछि यसले विदेशी बजारमा राम्रो सम्भावना देखाएको छ।
अर्का किसान नन्दु थापा मगरका अनुसार मौरीपालन अहिले गाउँका अधिकांश घरधुरीको प्रमुख आयस्रोत बनेको छ। “बजारको पहुँच बढ्दै जाँदा नयाँ किसान पनि यसतर्फ आकर्षित भइरहेका छन्,” उनले बताए।
यस सफलतालाई राजनीतिक तहबाट पनि सकारात्मक रूपमा हेरिएको छ। तनहुँ क्षेत्र नं. १ का सांसद डा. स्वर्णिम वाग्लेले ‘कटुस’ महको अन्तरराष्ट्रिय व्यापारलाई नेपालको कृषि क्षेत्रको सम्भावनाको प्रतीकका रूपमा उल्लेख गरेका छन्। उनले ‘मरानी चेस्टनट हनी’ नामबाट विश्वबजारमा बिक्री सुरु भएको जानकारी दिँदै नेपाली उत्पादनलाई सही प्रशोधन, गुणस्तर र ब्रान्डिङमार्फत विश्वस्तरमा स्थापित गर्न सकिने धारणा व्यक्त गरेका छन्।
यसबाहेक, कम्पनीले सामाजिक उत्तरदायित्व कार्यक्रमअन्तर्गत किसानलाई कफीका बिरुवा वितरण गर्दै बहुखेती प्रणालीलाई पनि प्रोत्साहन गरिरहेको छ। यसले किसानको आम्दानीका स्रोतहरू विविध बनाउने अपेक्षा गरिएको छ। समग्रमा हेर्दा, तनहुँको मह उत्पादनले स्थानीय स्तरबाट सुरु भएर अन्तरराष्ट्रिय बजारसम्मको यात्रा तय गर्दै नेपाली कृषि उत्पादनको नयाँ सम्भावनालाई उजागर गरेको छ।
