काठमाडौं ।
बाढी आएको सात दिन बितिसकेको छ। त्रिशूली आसपासका बस्तीमा पानीको तह घट्दै गएको छ, तर बाढीले छोडेको पीडा अझै उस्तै छ। कतै घर छैनन्, कतै गोठ रित्तिएका छन्। किसानका लागि वर्षौं लगाएर जोडेको पशुधन क्षणभरमै बाढीको भेलसँगै बगेको छ।
तर, बाढी गएको सातौँ दिनसम्म पनि पशुधन र पशुपन्छी क्षेत्रमा भएको क्षतिको यथार्थ विवरण भने सरकारी अभिलेखमा स्पष्ट रूपमा देखिएको छैन।
यही अवस्थाबीच नेपाल भेटेरिनरी एसोसिएसनको टोली प्रभावित क्षेत्रमा पुगेको छ। टोलीले किसानसँग भेटेर उनीहरूले भोगेको क्षति र पशुपन्छीको अवस्थाबारे स्थलगत जानकारी संकलन गरेको छ।
टोलीले संकलन गरेको प्रारम्भिक विवरणले क्षतिको भयावह तस्वीर देखाउँछ। एसोसिएसनका अनुसार त्रिशूली क्षेत्रमै करिब ५०० भैंसी, १० देखि १५ हजार बंगुर र झन्डै १ लाख ५० हजार व्यावसायिक कुखुरा बाढीमा बगेको अनुमान छ।
बाढीको बहाव यति तीव्र थियो कि धेरै ठाउँमा घाइते पशुपन्छीसमेत भेट्न कठिन भएको टोलीको भनाइ छ।
किसानका लागि पशुधन केवल सम्पत्ति होइन
किसानका लागि एउटा भैंसी वा बंगुर केवल एउटा जनावर होइन। त्यो परिवारको आम्दानी हो, वर्षौंको लगानी हो र कतिपय अवस्थामा दैनिक जीवन चलाउने मुख्य आधार हो।
बाढीले यही आधारलाई एकैपटक खोसेको छ।
कुखुरापालन र बंगुरपालनमा लगानी गरेका किसानको अवस्था पनि उस्तै छ। लाखौँ रुपैयाँ लगानी गरेर तयार पारिएको व्यवसाय केही घण्टामै समाप्त भएको छ। तर, उनीहरूको वास्तविक क्षति कति हो भन्ने यकिन तथ्यांक अझै सार्वजनिक भएको छैन।
नेपाल भेटेरिनरी एसोसिएसनले आफ्नो टोलीले संकलन गरेको विवरणलाई प्रारम्भिक तथ्यांकका रूपमा लिएर सरकारले तत्काल प्रमाणीकरण गर्नुपर्ने बताएको छ।
किनकि, क्षतिको सही विवरण नहुँदा राहत र पुनर्स्थापनाको सूचीमा वास्तविक पीडित किसान नै छुट्न सक्ने खतरा हुन्छ।
बाढीपछि अर्को चुनौती रोगको
पशुधन गुमाउनु मात्र अहिलेको समस्या होइन। बाढीपछि बाँचेका पशुपन्छीलाई उपचार, औषधि र खोपको आवश्यकता छ। मृत पशुपन्छीको उचित व्यवस्थापन हुन नसके रोग फैलिन सक्ने जोखिम पनि उत्तिकै छ।
त्यसैले विपद्पछि तत्काल पशु उद्धार, उपचार र औषधि व्यवस्थापन आवश्यक हुन्छ।
यही आवश्यकतालाई ध्यानमा राख्दै भेटेरिनरी एसोसिएसनको टोलीले प्रभावित क्षेत्रमा अत्यावश्यक औषधि पुर्याउने कामसमेत गरेको छ।
त्रिशूलीपारि उपचारका लागि आवश्यक केही भेटेरिनरी औषधि डा. सुजाता अधिकारीले प्राप्त गर्ने गरी तुइनमार्फत पठाइएको थियो। त्रिशूलीस्थित पशु सेवा कार्यालयका प्रमुख डा. निशान्त शर्मा गेलाललाई पनि आवश्यक औषधि हस्तान्तरण गरिएको एसोसिएसनले जनाएको छ।
टोलीले विदुर नगरपालिकामार्फत बाढी प्रभावित समुदायका लागि मानवीय राहत सामग्रीसमेत उपलब्ध गराएको छ।
आफ्नै सदस्यको घर पनि बाढीले लग्यो
स्थलगत भ्रमणका क्रममा टोलीले आफ्नै सदस्यहरूको परिवारको पीडा पनि नजिकबाट देख्यो।
एसोसिएसनका सदस्य डा. सुदीप कोइरालाको घर बाढीबाट पूर्ण रूपमा क्षतिग्रस्त भएको थियो। टोलीले उहाँको परिवारलाई अस्थायी आश्रयस्थलमा भेटेर दुःखको यस घडीमा सहानुभूति र ऐक्यबद्धता व्यक्त गरेको छ।
अर्का सदस्य डा. तुलसी गोम्पोको परिवार पनि बाढीका कारण विस्थापित भएको छ। तर, परिवार त्रिशूली नदीपारि रहेकाले तत्काल आवतजावत सम्भव नभएका कारण टोली त्यहाँ पुग्न सकेन।
यी घटनाले विपद्को असर कति गहिरो छ भन्ने देखाउँछन्—बाढीले घर मात्र बगाएको छैन, मानिसको जीविकोपार्जन र भविष्यसँग जोडिएका आधारसमेत खोसेको छ।
अब सरकारी तथ्यांकको प्रतीक्षा
नेपाल भेटेरिनरी एसोसिएसनले संकलन गरेको प्रारम्भिक विवरण अहिले उपलब्ध महत्त्वपूर्ण तथ्यांकमध्ये एक हो। तर, यो अन्तिम तथ्यांक होइन। सरकारी निकायले प्रभावित क्षेत्रको पुनःसर्वेक्षण गरेर वास्तविक क्षति यकिन गर्नुपर्ने आवश्यकता छ।
पशु सेवा विभाग, प्रदेश सरकार, स्थानीय तह र सम्बन्धित प्राविधिक निकायबीच समन्वय गरेर क्षतिको प्रमाणीकरण गर्नुपर्ने देखिएको छ।
त्यससँगै प्रभावित किसानलाई औषधि र खोप उपलब्ध गराउने, मृत पशुपन्छीको सुरक्षित व्यवस्थापन गर्ने, रोग नियन्त्रणका उपाय अपनाउने र तत्काल राहतसँगै दीर्घकालीन पुनर्स्थापनाको योजना बनाउनुपर्ने आवश्यकता छ।
बाढीको पानी घट्दै जाँदा त्रिशूलीको दृश्य विस्तारै सामान्य बन्दै जाला। तर, किसानका खाली गोठ, रित्तिएका खोर र बगेको पशुधनको सम्झना त्यति चाँडै मेटिने छैन।
अब प्रश्न यही हो—बाढी गएको सातौँ दिनसम्म किसानले गुमाएको पशुधन सरकारी तथ्यांकमा कहाँ छ?
स्थलगत रूपमा चिकित्सक तथा प्राविधिक टोलीले क्षतिको प्रारम्भिक तस्वीर सार्वजनिक गरिसकेको अवस्थामा त्यसलाई तत्काल सत्यापन गरेर आधिकारिक अभिलेखमा समेट्नु र प्रभावित किसानसम्म राहत तथा पुनर्स्थापनाको कार्यक्रम पुर्याउनु अब राज्यको प्राथमिकता बन्नुपर्ने देखिन्छ।
