पश्चिम एसियामा बढ्दो भूराजनीतिक तनावको प्रभाव अब युद्धग्रस्त क्षेत्रमै सीमित नरही विश्वव्यापी आर्थिक गतिविधि र कृषि क्षेत्रमा समेत देखिन थालेको छ। अन्तर्राष्ट्रिय आपूर्ति प्रणालीमा आएको अवरोधका कारण भारतको कृषि क्षेत्र दबाबमा परेको छ, जहाँ किसानहरू मलको अभाव, महँगो इन्धन र उत्पादन खर्च वृद्धिको सामना गरिरहेका छन्।
कृषि क्षेत्रमा सक्रिय व्यक्तिहरूका अनुसार युरिया र डायमोनियम फस्फेट (डीएपी) जस्ता अत्यावश्यक रासायनिक मलको आपूर्ति पछिल्ला महिनाहरूमा कमजोर बन्दै गएको छ। केही राज्यहरूमा उपलब्ध मौज्दात सीमित भएपछि स्थानीय निकायहरूले वितरणलाई कोटा प्रणालीमार्फत नियन्त्रण गर्न थालेका छन्।
पञ्जाबका किसान जगदीप सिंह भन्छन्, केही समयअघिसम्म आवश्यकताअनुसार मल प्राप्त गर्न कठिनाइ थिएन। तर अहिले अवस्था फेरिएको छ। पहिले सहजै पाइने मल अहिले निकै सीमित मात्रामा उपलब्ध हुने गरेको उनले बताए। सहकारी संस्थाहरूले समेत पर्याप्त मौज्दात नरहेको जानकारी दिन थालेपछि किसानहरू आगामी बाली सिजनलाई लिएर चिन्तित बनेका छन्।
विज्ञहरूका अनुसार समस्या केवल मल अभावमा मात्र सीमित छैन। विश्वव्यापी आपूर्ति शृङ्खलामा देखिएको अवरोधले मल तथा कीटनाशक उत्पादनका लागि आवश्यक कच्चा पदार्थको आयात प्रभावित भएको छ। यसको प्रत्यक्ष असर बजार मूल्यमा देखिएको छ, जहाँ कृषि सामग्रीको लागत लगातार बढिरहेको छ।
महाराष्ट्रका कृषि आपूर्ति व्यवसायी राजेन्द्र वाघका अनुसार कीटनाशक उद्योग ठूलो मात्रामा आयातित कच्चा पदार्थमा निर्भर छ। मध्यपूर्वमा जारी अस्थिरताले आयात प्रक्रियामा समस्या सिर्जना गर्दा कीटनाशकको मूल्य उल्लेखनीय रूपमा बढेको छ। साथै युरिया र डीएपीको आपूर्ति कमजोर हुँदा अन्य मिश्रित मलको मूल्यसमेत उकालो लागेको उनको भनाइ छ।
ऊर्जा बजारमा देखिएको मूल्यवृद्धिले किसानहरूको समस्या थप जटिल बनाएको छ। पेट्रोलियम पदार्थ र प्राकृतिक ग्यासको मूल्य बढेसँगै खेतीपातीमा प्रयोग हुने मेसिनरी सञ्चालन, ढुवानी तथा सिंचाइ खर्चमा वृद्धि भएको कृषि क्षेत्रका जानकारहरू बताउँछन्।
लासुर कृषि उत्पादन बजार समितिका उपाध्यक्ष अनिल राजारामका अनुसार इन्धन महँगिँदा ट्र्याक्टर, पम्पसेट र अन्य कृषि उपकरण सञ्चालन खर्च बढेको छ। त्यससँगै श्रम लागत पनि वृद्धि भएकाले किसानको आम्दानीमा दबाब बढ्दै गएको छ।
विशेषज्ञहरूका अनुसार उत्पादन लागत बढ्दै जाँदा त्यसको असर अन्ततः उपभोक्तामाथि पर्नेछ। यदि मल अभाव र महँगो कृषि सामग्रीको समस्या लामो समय कायम रह्यो भने कृषि उत्पादन घट्न सक्छ, जसले खाद्यान्न आपूर्ति प्रभावित बनाउने र बजार मूल्यमा थप दबाब सिर्जना गर्ने सम्भावना छ।
स्थानीय अन्न बजारका निर्देशक दीपक चान्डली भन्छन्, वर्तमान अवस्था यथावत् रहेमा उत्पादनमा गिरावट आउन सक्छ। त्यसको परिणामस्वरूप बजारमा खाद्यान्नको अभाव देखिनुका साथै मूल्यवृद्धि अझ चर्किने जोखिम रहेको उनको विश्लेषण छ।
विश्वका राजनीतिक घटनाक्रमले अब केवल कूटनीतिक वा आर्थिक क्षेत्रलाई मात्र नभई कृषिजन्य उत्पादन र खाद्य सुरक्षालाई समेत प्रत्यक्ष प्रभावित पार्न थालेको यो घटनाले विश्व आपूर्ति प्रणालीको संवेदनशीलता पुनः उजागर गरेको छ।
