जुम्लामा किसानले वर्षौंदेखि भोग्दै आएको स्याउ बिक्रीको समस्या अब सहकारीमार्फत समाधान हुने अपेक्षा गरिएको छ। स्थानीय किसानले उत्पादन गरेको स्याउ परिपक्व नहुँदै बिक्री गर्नुपर्ने, समयमै उचित मूल्य नपाउने र बिचौलियाको प्रभावमा पर्नुपर्ने अवस्थालाई मध्यनजर गर्दै चन्दननाथ बहुउद्देश्यीय सहकारी संस्थाले यस वर्षदेखि व्यवस्थित रूपमा स्याउ संकलन र बजारीकरण सुरु गर्ने भएको हो।
सहकारीले जुम्लाका स्थानीय तथा फुजी जातका स्याउ किसानको बगैँचामै पुगेर संकलन गर्ने योजना बनाएको छ। संस्थाले यसअघि कर्णालीमा उत्पादन हुने रैथाने बाली—मार्सी चामल, फापर, सिमी, भटमास, चिनो र कागुनोलगायत उत्पादन मिनिमार्केटमार्फत बिक्री–वितरण गर्दै आएको थियो।
संस्थाका अनुसार करिब डेढ सय किसानसँग सहकार्य गर्दै स्याउ बजारीकरणका लागि साढे चार करोड रुपैयाँ बराबरको लगानी गरिएको छ। किसानको उत्पादनलाई ए, बी र सी गरी तीन वर्गमा विभाजन गरी बजारमा पठाइनेछ भने कम गुणस्तरका स्याउबाट चाना, जुस र जामजेली उत्पादन गरी बिक्री गरिने तयारी गरिएको छ।
यस वर्ष सहकारीले बजारमा चलिरहेको मूल्यभन्दा किसानलाई प्रतिकेजी पाँच रुपैयाँ बढी दिने जनाएको छ। गत वर्ष जुम्लाका किसानले बगैँचामै प्रतिकेजी ६० देखि ७० रुपैयाँमा स्याउ बिक्री गरेका थिए। सहकारीले भने साउन २५ गतेपछि मात्रै स्याउ पूर्ण रूपमा परिपक्व र गुलियो भएपछि टिप्ने योजना बनाएको छ, जसले गुणस्तर कायम राख्न सहयोग पुग्ने विश्वास गरिएको छ।
संकलित स्याउ काठमाडौं, झापा, नेपालगन्ज र सुर्खेतलगायत देशका मुख्य बजारमा पुर्याइनेछ। सहकारीले केही वर्षदेखि काठमाडौंको भद्रकाली र जुम्लाको खलंगा बजारमा आफ्नै मिनिमार्केटमार्फत बिक्री गर्दै आएको छ भने नेपालगन्ज र सुर्खेतबाट पनि आपूर्ति विस्तार गर्दै आएको छ।
कर्णाली प्रदेशका १० जिल्लामध्ये सबैभन्दा धेरै जुम्लामा करिब ४२ सय हेक्टर क्षेत्रफलमा स्याउ खेती हुने गरेको छ। जुम्लामा स्याउ खेतीको लामो इतिहास रहे पनि पछिल्ला वर्षहरूमा जलवायु परिवर्तनको प्रभाव उत्पादनमा देखिन थालेको छ।
कृषि विकास कार्यालय जुम्लाका अनुसार आर्थिक वर्ष २०८१/८२ मा करिब ६१ करोड रुपैयाँ बराबरको स्याउ बिक्री भएको थियो। तर २०८२/८३ मा यो रकम घटेर ४५ करोड रुपैयाँमा सीमित भएको छ।
कार्यालयका प्रमुखका अनुसार यस वर्ष फूल फुलेको अवस्था हेर्दा उत्पादन गत वर्षकै हाराहारीमा हुनुपर्ने भए पनि मलजल, गोडमेल र रोग–किराको व्यवस्थापनमा देखिएका चुनौतीका कारण आगामी उत्पादनमा १५ देखि २० प्रतिशतसम्म गिरावट आउने अनुमान गरिएको छ।
यद्यपि सहकारीमार्फत सुरु भएको यो नयाँ बजार व्यवस्थापनले किसानलाई उचित मूल्य दिलाउने, उत्पादनको गुणस्तर सुधार गर्ने र जुम्लाको स्याउलाई राष्ट्रिय बजारमा थप स्थापित गर्ने अपेक्षा गरिएको छ।
