काठमाडौं — केही महिनाअघि नेपालका पोल्ट्री किसानका लागि हरेक बिहान नयाँ चिन्ता बोकेर आउँथ्यो। फार्ममा पुगेपछि कतै कुखुरा मरेका त छैनन्? कतै बर्ड फ्लुको संक्रमण त फैलिएको छैन? यस्तो डर देशका धेरै जिल्लामा सामान्यजस्तै बनेको थियो।
तर अहिले अवस्था फेरिएको छ।
पशु सेवा विभागका अनुसार चालु आर्थिक वर्षको साउन १ गतेयता देशका कुनै पनि स्थानमा बर्ड फ्लुको नयाँ संक्रमण पुष्टि भएको छैन। विभिन्न जिल्लाबाट शंकास्पद नमुना परीक्षणका लागि प्रयोगशालामा आइरहे पनि सबैको नतिजा नकारात्मक आएको छ। विभागका वरिष्ठ पशु चिकित्सक डा. मुकुल उपाध्यायका अनुसार यो अवस्थाले महामारी नियन्त्रणको दिशामा पुगेको स्पष्ट संकेत दिएको छ।
यो प्रकोपको सुरुवात २०८२ साल चैत ४ गते भएको थियो। केन्द्रीय पशु पन्छी रोग अन्वेषण प्रयोगशालामा गरिएको पीसीआर परीक्षणले पहिलो पटक बर्ड फ्लु पुष्टि गरेपछि सरकार तत्काल सक्रिय बनेको थियो। चैत ६ गते प्रभावित क्षेत्र घोषणा गर्दै संक्रमण नियन्त्रणका लागि विशेष अभियान सुरु गरिएको थियो।
सुरुमा मोरङको सुन्दरहरैँचा र उर्लाबारीमा देखिएको संक्रमण केही समयमै अन्य जिल्लामा फैलियो। सुनसरी, झापा, चितवन, नवलपरासी, बारा, महोत्तरी हुँदै काठमाडौं उपत्यकासम्म रोग फैलिँदा कुल ११ जिल्ला प्रभावित बने। व्यावसायिक लेयर्स, ब्रोइलर, प्यारेन्ट स्टक, स्थानीय कुखुरा, हाँस, टर्की र कालिजजस्ता विभिन्न प्रजातिका पन्छी संक्रमणको चपेटामा परे।
संक्रमण रोक्न सरकारले कठोर निर्णय लिनुपर्यो। लाखौँ पन्छी नष्ट गरिए, लाखौँ अण्डा नष्ट गरियो र ठूलो परिमाणमा दाना पनि नष्ट गर्नुपर्यो। विभागका अनुसार देशभर ८ लाख ३५ हजारभन्दा बढी पन्छी, ११ लाख ६५ हजारभन्दा बढी अण्डा र २ लाख ४५ हजार किलोभन्दा बढी दाना नष्ट गरिएको थियो। काठमाडौं उपत्यका र काभ्रेपलाञ्चोकमा मात्रै करिब ३ लाख ६८ हजार पन्छी नष्ट गर्नुपरेको थियो।
सबैभन्दा बढी असर भक्तपुरले बेहोरेको थियो। काठमाडौं, ललितपुर र काभ्रेसहित उपत्यकाका विभिन्न स्थानमा संक्रमण पुष्टि हुँदा किसानहरू आर्थिक रूपमा ठूलो संकटमा परेका थिए। तर समयमै अपनाइएका नियन्त्रणका उपाय, अनुगमन र परीक्षणका कारण अहिले ललितपुरमा असार २५ पछि कुनै नयाँ संक्रमण देखिएको छैन भने काठमाडौं र भक्तपुरमा पनि साउन अन्त्ययता नयाँ केस पुष्टि भएको छैन।
महामारीले किसानलाई ठूलो आर्थिक क्षति पुर्याएपछि सरकारले राहत कार्यक्रम पनि अघि बढायो। यसका लागि ५२ करोड रुपैयाँ व्यवस्था गरिएको थियो। हालसम्म १०४ जना प्रभावित कृषक तथा पोल्ट्री फार्मलाई ५० करोड ७१ लाख १५ हजार रुपैयाँ क्षतिपूर्ति वितरण गरिसकिएको विभागले जनाएको छ।
यद्यपि अधिकारीहरू ढुक्क हुने बेला भने अझै आएको मान्दैनन्। नयाँ संक्रमण नदेखिए पनि निगरानी, परीक्षण र जैविक सुरक्षा मापदण्डलाई निरन्तरता दिइने विभागको भनाइ छ। कारण, बर्ड फ्लु नियन्त्रणमा आए पनि सतर्कता कमजोर भए महामारी फेरि दोहोरिन सक्ने जोखिम अझै बाँकी छ।
अहिलेलाई भने केही महिनादेखि त्रासमा रहेका पोल्ट्री किसानले राहतको सास फेर्न थालेका छन्। नयाँ संक्रमण रोकिएको खबरसँगै नेपालको पोल्ट्री क्षेत्र विस्तारै सामान्य अवस्थातर्फ फर्किने आशा पनि बलियो बनेको छ।
